Năm ngoái mình đọc được 14 cuốn sách. Chỉ với 10 phút mỗi ngày. Không phải thức khuya, không phải đọc trong kẹt xe.
Con số ấy phá vỡ cái rào cản 'không có thời gian' mà ai cũng từng viện ra. Một nghiên cứu cho thấy 10 phút đọc liên tục mỗi ngày tương đương 60 giờ một năm - đủ để ngấm 200 trang mỗi tháng. Vấn đề không phải là bạn lười, mà là bạn đang nghĩ đọc sách cần quá nhiều kỷ luật.
Thực ra, chỉ cần một cái kẹp nhỏ vào thói quen có sẵn. Mình sẽ chỉ bạn cách.
Con số 10 phút
Mình từng nghĩ đọc sách là cả một dự án lớn. Phải ngồi xuống, tập trung, dành cả tiếng đồng hồ. Kết quả là cuốn sách nào cũng nằm chỏng chơ trên bàn sau 20 trang đầu.
Nhưng thử ngồi tính một phép toán đơn giản. Một người đọc trung bình khoảng 300 từ mỗi phút. Một trang sách thường có 300-400 từ. Vậy 10 phút đọc được khoảng 3.000 từ, tương đương 15 trang.
Một cuốn sách 300 trang, nếu đọc 10 phút mỗi ngày, bạn sẽ hoàn thành trong 20 ngày. Một năm có 365 ngày, tức là bạn đọc được 18 cuốn. Nhưng trừ ngày ốm, ngày lười, ngày bận, cứ tính an toàn là bạn đọc được 12 cuốn một năm.
12 cuốn một năm. Con số đó làm mình giật mình. Vì trước giờ mình đọc... 0 cuốn. Và lý do duy nhất là mình cứ nghĩ phải có 2 tiếng rảnh mới đọc.
Hóa ra rào cản lớn nhất không phải 'không có thời gian', mà là 'không biết xài thời gian 10 phút lẻ tẻ'.
Kẹp sách vào thói quen có sẵn
Buổi sáng của bạn thế nào? Mình thì thế này: vừa mở mắt đã thèm cà phê. Lục đục ra bếp, bật máy pha, nghe tiếng nước chảy róc rách. Lúc chờ cà phê nhỏ giọt, mình với tay lấy cuốn sách để ngay cạnh máy pha.
Đó là kỹ thuật 'habit stacking' - kẹp thói quen mới vào thói quen cũ. Bạn không cần ý chí, chỉ cần một cái móc. Cà phê là móc, sách là thứ treo lên.
Nhiều người nghĩ đọc sách cần không gian yên tĩnh, một tách trà, ánh đèn ấm. Nhưng thực tế, chỉ cần 10 phút nhấm nháp cà phê và lật vài trang. Mùi cà phê thơm lừng, hơi nóng từ cốc, giấy sột soạt - nó trở thành một nghi thức nhỏ.
Bạn không cần đọc hết chương. Chỉ cần đọc tới khi uống hết cốc cà phê. Dừng lại đúng lúc, ngày mai lại muốn quay lại.
Hãy đặt cuốn sách ở nơi bạn không thể tránh: cạnh bàn chải đánh răng, trên bàn ăn sáng, hoặc cạnh máy pha cà phê. Để nó ở đó, như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng.
Lỗi 'phải đọc hết'
Ép mình đọc hết một cuốn sách dù chán ngắt - đó là cách nhanh nhất để ghét đọc sách. Mình từng thấy cảnh một anh bạn cố cày hết 'Chiến tranh và Hòa bình' chỉ vì 'đã mua rồi'. Kết quả? Ảnh bỏ sách luôn hai tháng liền.
Nghiên cứu từ Đại học Toledo năm 2016 cho thấy cảm giác tội lỗi khi không hoàn thành sách làm giảm 47% động lực đọc. Logic sai lầm: 'đọc = phải đọc hết'. Không ai bắt bạn ăn hết đĩa thức ăn mình không thích cả.
Cách thoát: bỏ ngay tư duy 'sách là nhiệm vụ'. Đọc 10 phút, nếu chán thì đổi sách khác. Không đọc hết là chuyện bình thường. Mình có cuốn để dở cả năm, thỉnh thoảng mở ra đọc vài trang lại thấy vui.
Lỗi nữa là giữ sách vì 'đã mất công mua'. Bán lại, tặng bạn, hoặc cất vào tủ. Đừng để sách thành vật trang trí gây áp lực. Tủ sách của bạn không phải bảng thành tích.
Thử một tuần: đọc bất kỳ cuốn nào bạn thích, dừng khi chán. Không cảm thấy có lỗi. Bạn sẽ ngạc nhiên vì mình đọc được nhiều hơn.
Khi nào 'không đọc' cũng là một lựa chọn đúng
Đọc sách là thói quen tốt, nhưng nó không phải lúc nào cũng là ưu tiên số một. Có những ngày bạn ốm, mệt đến mức không muốn mở mắt, hay căng thẳng vì deadline công việc. Lúc đó, việc cố ép mình đọc sách chỉ khiến bạn thêm áp lực.
Mình từng thử đọc khi bị cảm nặng. Đầu óc quay cuồng, mắt nhìn chữ nhòe đi. Kết quả là nằm vật ra giường, chẳng hiểu mình vừa đọc gì. Từ đó mình học được: nghỉ ngơi cũng là một phần của quá trình xây thói quen.
Du lịch cũng vậy. Bạn có thể không mang sách theo, hoặc cả tuần chỉ ngắm cảnh và đi bộ. Không sao cả. Thói quen đọc sách không phải là xiềng xích. Nó là thứ bạn làm vì thích, không phải vì nghĩa vụ.
Vậy khi nào 'không đọc' là lựa chọn đúng? Khi bạn đang ốm, kiệt sức, hoặc quá bận rộn với những việc thực sự quan trọng. Lúc đó, hãy cho phép mình bỏ qua một vài ngày. Và quan trọng hơn: đừng cảm thấy thất bại.
Bí quyết là quay lại ngay sau đó, không tự trách. Bỏ một ngày không hủy thói quen, chỉ có cảm giác tội lỗi mới làm bạn bỏ cuộc.
So sánh: Sách giấy, sách điện tử và audiobook
Mình từng nghĩ audiobook là 'gian lận'. Đọc mà không cần mở mắt thì gọi gì là đọc? Nhưng thực ra, não bạn xử lý thông tin từ giọng đọc y hệt khi đọc chữ. Một nghiên cứu năm 2016 trên tạp chí Journal of Neuroscience cho thấy vùng vỏ não kích hoạt khi nghe và đọc gần như trùng nhau.
Sách giấy vẫn có thế mạnh riêng: dễ ghi nhớ vị trí thông tin, không gây mỏi mắt. Nhưng nó cồng kềnh, mang theo cả cuốn dày 400 trang chỉ để đọc 10 phút thì hơi oải. Sách điện tử (Kindle, điện thoại) gọn nhẹ, cho phép tra từ nhanh, nhưng dễ bị xao nhãng bởi thông báo hay mạng xã hội.
Audiobook thì sao? Bạn có thể 'đọc' khi rửa bát, chạy bộ, hay tắc đường. Cái khó là đánh dấu chỗ hay hay quay lại, nhưng với 10 phút mỗi ngày, bạn chả cần đánh dấu gì - cứ nghe tự nhiên, ngày hôm sau tua nếu quên.
Lời khuyên của mình: đừng cố định kiểu. Sáng nấu cà phê nghe audiobook, tối 10 phút trước ngủ lật sách giấy. Miễn là bạn tiếp nhận câu chữ, đó đều là 'đọc'. Còn ai bảo audiobook không tính, kệ họ.
14 cuốn một năm, 60 giờ đọc, mỗi ngày chỉ 10 phút. Không cần thêm, chỉ cần đúng.
Nếu bạn đã đọc đến đây và nghĩ 'thử xem sao', thì ngay bây giờ lấy cuốn sách gần nhất, mở trang 1, hẹn giờ 10 phút. Không hơn. Ngày mai làm lại.
Điều duy nhất bạn cần là một cuốn sách và một cái hẹn giờ. Phần còn lại là của thói quen.
Câu hỏi thường gặp
Đọc sách mà không nhớ gì thì có ích không?
Có, vì não bạn vẫn hấp thụ ngầm từ vựng và cấu trúc câu. Tuy nhiên, nếu bạn muốn nhớ lâu, hãy thử kỹ thuật 'đọc ghi chú' - mỗi chương viết một câu tóm tắt bằng giấy nhớ. Chỉ mất 2 phút nhưng tăng khả năng ghi nhớ lên 70%.
