Bạn ngồi cả buổi tối đọc một chương sách, gạch chân đủ thứ, đến hôm sau hỏi lại thì ấp úng. Cảm giác đó quen không? Tôi cũng từng vậy. Cho đến khi phát hiện ra vấn đề không phải do mình kém, mà do cách học sai.
Đọc đi đọc lại là thụ động. Não bạn chỉ lướt qua từ ngữ, chứ không thực sự xử lý. Muốn nhớ lâu, phải chủ động "căng não" ra. Đó chính là luyện tập có chủ đích.
Luyện tập có chủ đích không phải đọc lại 10 lần
Nhiều người hiểu nhầm luyện tập là làm đi làm lại một việc. Nhưng luyện tập có chủ đích khác hẳn: nó yêu cầu bạn phải liên tục ở vùng khó - vùng mà bạn chưa thành thạo.
Ví dụ, thay vì đọc lại công thức Excel, bạn hãy tự đặt bài toán khó hơn một chút, rồi mò mẫm giải. Đến khi bí thì mới giở sách ra xem. Não bạn lúc đó mới thực sự ghi nhớ.
Cách áp dụng ngay - không cần dụng cụ gì đặc biệt
Với dân văn phòng, kỹ thuật này dễ áp dụng lắm. Chỉ cần thay đổi một thói quen nhỏ.
1. Tự kiểm tra, đừng đọc lại
Sau khi đọc xong một phần, gấp sách lại và tự nhẩm: "Mình vừa đọc gì nhỉ?". Cố gắng nhớ ra bằng được. Nếu không nhớ thì mới mở ra xem. Cứ làm thế vài lần, kiểu "gợi nhớ" này giúp thông tin chắc vào não hơn hẳn.
Tôi từng thử: dành 10 phút tự kiểm tra sau mỗi 20 phút đọc. Kết quả, nhớ được 70% sau một tuần, trong khi trước đó chỉ nhớ 20% nếu đọc trôi chảy.
2. Hỏi "tại sao" liên tục
Đừng học vẹt. Khi gặp một khái niệm mới, tự hỏi: "Tại sao nó lại như vậy? Nó liên quan gì đến điều mình biết?". Việc tạo liên kết giữa kiến thức mới và cũ khiến nhớ lâu gấp nhiều lần.
Chẳng hạn, học về hàm VLOOKUP, đừng chỉ nhớ cú pháp. Hãy hỏi: "Tại sao cần khóa vùng dò? Khi nào dùng HLOOKUP thay vì VLOOKUP?". Não bạn buộc phải suy luận, thay vì chép nguyên xi.
3. Dạy lại cho người khác - bằng lời nói
Cách này hơi "khó đỡ" nhưng cực hiệu quả: tìm một đồng nghiệp hoặc tự tưởng tượng bạn đang giảng giải cho ai đó. Giải thích bằng lời nói buộc bạn phải sắp xếp ý tưởng và phát hiện lỗ hổng ngay lập tức.
Lần đầu tôi thử, nói được hai câu là vấp. Mở sách ra mới thấy mình hiểu sai. Nhưng chỉ sau vài lần, tôi nhớ vanh vách.
Vượt qua cám dỗ của "đọc là xong"
Lúc mới tập, bạn sẽ thấy mất thời gian hơn. Đọc một trang mà mất 5 phút tự kiểm tra, hỏi đáp. Nhưng cái giá phải trả là sau này ôn lại cực nhanh. So với đọc trôi chảy xong quên ngay, chọn cái nào?
Có một mẹo tâm lý: hãy nghĩ mỗi lần "căng não" là bạn đang tập thể dục cho trí não. Cơ bắp càng mỏi càng phát triển, não càng vất vả lúc học càng nhớ dai.
Điều quan trọng là bắt đầu ngay từ hôm nay. Đừng đợi đến kỳ thi hay buổi họp quan trọng mới nhảy vào luyện. Mỗi ngày 15-20 phút tập trung cao độ còn hơn cả buổi đọc hời hợt.
Bạn sẽ thử kỹ thuật nào trước? Tôi cá là tự kiểm tra sau khi đọc dễ làm nhất, và hiệu quả ngay tức thì.
Bài viết này thay đổi hoàn toàn cách tôi sắp xếp một ngày. Triết lý làm việc theo nhịp là cách duy nhất thực sự bám trụ được với tôi - ba tháng nay tôi duy trì khối tập trung sâu từ 6h đến 8h sáng và sự khác biệt về hiệu suất là rất rõ.
Điểm về dư âm chú ý là phát hiện bị đánh giá thấp nhất trong toàn bộ nghiên cứu về năng suất. Từ khi hiểu ra điều đó, tôi không còn coi những gián đoạn nhỏ là vô hại nữa. Cái giá tích lũy là có thật.
Bài rất hay, nhưng tôi hơi phản biện chỗ cho rằng cách tiếp cận của nhà báo chỉ dành cho chuyên gia. Là một nhà báo, chính công việc buộc bạn phải rèn cơ bắp đó - chuyển ngữ cảnh vào trạng thái tập trung sâu là điều ai cũng học được nếu luyện tập đều đặn.