Tuổi dậy thì. Ai trải qua cũng thấy như sóng thần. Đùng một cái, body thay đổi, tâm trạng lên xuống thất thường. Bố mẹ càng hỏi, mình càng muốn ở trong phòng một mình. Đó không phải là yếu đuối, mà là do hormone đang làm loạn.
Nhưng chăm sóc bản thân tuổi dậy thì không có nghĩa là chiều theo mọi cảm xúc. Mà là học cách đón nhận và quản lý chúng. Dưới đây là những cách mình đã thử và thấy hiệu quả.
Hiểu cảm xúc của mình trước
Nhiều teen nghĩ cảm xúc là kẻ thù. Tức giận, buồn bã, lo lắng - toàn đồ xấu. Nhưng thực ra, cảm xúc là tín hiệu. Nó cho mình biết cơ thể đang cần gì.
Ví dụ: khi cáu gắt vô cớ, có thể là do đói, thiếu ngủ hoặc đang stress vì bài kiểm tra. Thay vì nổi nóng, hãy dừng lại và hỏi: "Mình đang cảm thấy gì? Tại sao?"
Mình từng thử viết nhật ký cảm xúc. Mỗi tối, mình ghi lại một câu ngắn về tâm trạng trong ngày và nguyên nhân. Chỉ mất 3 phút, nhưng sau 1 tuần, mình bắt đầu thấy rõ pattern: cứ đến thứ Tư là mình mệt và dễ cáu.
Bài tập thở 4-7-8
Khi cảm xúc dâng trào, hãy thử bài tập thở này: hít vào 4 giây, giữ 7 giây, thở ra 8 giây. Lặp lại 3 lần. Nó giúp làm dịu hệ thần kinh ngay lập tức. Mình áp dụng trước mỗi kỳ thi và thấy bớt run hẳn.
Thói quen hàng ngày: 4 cột trụ
Chăm sóc bản thân tuổi dậy thì cần một nền tảng vững chắc. Mình gọi là 4 cột trụ: ngủ, ăn, vận động, kết nối.
Ngủ đúng giờ. Teen thường thức khuya học bài hoặc lướt TikTok. Nhưng thiếu ngủ khiến cortisol tăng, cảm xúc dễ bùng nổ. Mình đặt giờ đi ngủ cố định là 10h30, và từ bỏ điện thoại 30 phút trước khi ngủ. Đọc sách giấy hoặc nghe nhạc nhẹ thay vào đó.
Ăn uống tránh đường tinh luyện. Mấy bạn hay ăn bánh kẹo, nước ngọt làm đường huyết tăng vọt rồi tụt nhanh, gây mệt mỏi và cáu gắt. Mình chuyển sang ăn sáng với yến mạch và trứng, uống nước lọc thay soda. Chỉ sau 2 tuần, mình thấy tập trung hơn khi học.
Vận động 30 phút mỗi ngày. Không cần tập nặng. Đi bộ, đạp xe, nhảy theo nhạc - miễn là ra mồ hôi. Endorphin giải phóng làm mình vui hơn. Mình thường chạy bộ 15 phút trước khi tắm, vừa đủ tỉnh táo cho buổi tối.
Kết nối với ai đó thật. Không phải nghìn like trên mạng xã hội. Mà là ngồi nói chuyện với bố mẹ, anh chị, hoặc bạn thân. Nếu không dám nói, hãy viết thư. Mình viết cho mẹ một tờ giấy nhỏ: "Mẹ ơi, hôm nay con mệt quá". Mẹ chỉ ôm mình một cái, nhưng đủ làm mình ấm lòng.
Khi cảm xúc quá mạnh - cần ai đó giúp
Đôi khi, tự chăm sóc thôi chưa đủ. Nếu cảm thấy buồn chán kéo dài, mất hứng thú với mọi thứ, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân - đừng ngại tìm kiếm sự giúp đỡ. Nói với người lớn tin tưởng, hoặc gọi đến đường dây nóng tâm lý học đường. Đó không phải là thất bại, mà là dũng cảm.
Mình từng có giai đoạn rất mệt mỏi, không muốn đi học. Mẹ đã đưa mình đến gặp cô tham vấn tâm lý ở trường. Chỉ sau 3 buổi, mình biết cách nhìn nhận vấn đề khác đi.
Tuổi dậy thì giống như một cơn mưa rào bất chợt. Bạn không thể ngăn mưa, nhưng có thể mang theo ô và học cách đi trong mưa mà không bị ướt. Hãy bắt đầu từ hôm nay - một hơi thở, một bữa ăn ngon, một giấc ngủ sớm.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để hết buồn khi bị bạn bè xa lánh?
Cảm thấy buồn là bình thường. Hãy viết ra giấy những gì đang nghĩ, hoặc nói với người lớn. Tập trung vào sở thích cá nhân như vẽ, nghe nhạc để tạm quên đi.
Học hành áp lực quá, làm sao để bớt stress?
Chia nhỏ việc học thành từng phần 25 phút, nghỉ 5 phút. Kết hợp hít thở sâu và vận động nhẹ. Đừng quên ngủ đủ 8-9 tiếng mỗi đêm.
Tại sao mình hay cáu gắt vô cớ?
Nguyên nhân thường là do thiếu ngủ, đói hoặc căng thẳng kéo dài. Hãy kiểm tra xem mình có ăn uống và ngủ nghỉ đều đặn không. Nếu cáu, hãy rời khỏi chỗ đó, uống nước và hít thở.
