Thuần ngồi giữa bàn bếp lúc 11h17, trước mặt là hai tờ giấy trắng và một cốc nước nguội. Màn hình laptop vẫn mở tab tuyển dụng, tiếng quạt trần kêu đều đều, còn anh cứ xoay bút đến mòn cả ngón tay. 'Tớ không biết chọn cái nào nữa,' anh nói, giọng khàn như vừa cãi nhau với chính mình.
Ai từng đứng giữa hai việc, hai mức lương, hai kiểu tương lai đều hiểu cảm giác đó. Đầu thì cố tính toán, tim thì kéo ngược lại. Càng nghĩ nhiều, mọi thứ càng lẫn vào nhau như cà phê khuấy quá tay.
Điều lạ là, không phải lúc nào cần thêm thông tin. Nhiều khi thứ thiếu chỉ là một khoảng lặng đủ ngắn để nhìn cho rõ: cái gì là cảm xúc bốc lên lúc 1h sáng, cái gì là tiêu chí thật khiến mình sống ổn hơn vào sáng thứ Hai. Mười phút viết ra giấy, nếu làm đúng, thường cắt được đám sương mù đó nhanh hơn cả một tuần ngồi lướt tin tuyển dụng.
Ngồi xuống trước hai tờ giấy và một cốc nước nguội
Ngồi xuống trước hai tờ giấy và một cốc nước nguội
Hà My ngồi bó gối ở bàn làm việc, lưng chạm ghế nhựa nóng ran. Quạt trần kêu cạch cạch trên đầu, màn hình laptop hắt ánh xanh lên nửa mặt lúc gần 11 giờ đêm. Cô nhìn hai tờ giấy trắng, khẽ nói: 'Mình phải chọn cái nào đây?'
Một tờ là tên công ty cũ, chỗ cô đã quen mặt từng cái cốc cà phê trên bàn. Tờ kia là lời mời mới, lương nhỉnh hơn, mail đến lúc cô đang ăn dở bát mì gói. Cốc nước bên cạnh đã nguội từ lúc nào, chạm tay vào nghe lạnh lạnh.
Cô tự cười một cái, rồi lại thở ra. Cái khó không nằm ở tên công việc, mà ở chỗ đầu cô đang kéo mỗi bên một kiểu: bên này là an toàn, bên kia là tò mò. Hai cảm giác ấy ngồi cùng bàn, nhưng chẳng đứa nào chịu nhường ghế.
Điều hay lặp lại nhất là lúc người ta cố nghĩ trong đầu quá lâu. Mắt vẫn dán vào màn hình, tay thì gõ linh tinh lên mép bàn, đến nửa đêm mới phát hiện mình chưa viết nổi một dòng rõ ràng. Càng để lâu, câu 'mình muốn gì' càng bị tiếng quạt che mất.
Vậy nên Hà My kéo một tờ lại gần, chạm bút xuống giấy như chốt cửa sổ. Cô không chọn ngay, chỉ để câu hỏi nằm im trước mặt, giữa tiếng quạt và cốc nước đã lạnh ngắt. 'Cứ để nó ở đây đã,' cô nói nhỏ.
10 phút đủ để não bớt vòng vo
10 phút đủ để não bớt vòng vo
Hải ngồi trước màn hình lúc 11h17, tay đặt lên cốc cà phê đã nguội. Cậu tự ép mình chỉ viết 10 phút, vì càng nghĩ lâu càng thấy hai việc giống nhau.
Nghe hơi ngược, nhưng giới hạn thời gian hay làm đầu óc bớt sa đà vào do dự. Một nghiên cứu về 'implementation intentions' và các bài viết ngắn cho thấy khi người ta bị buộc phải chốt trong một khung ngắn, số lần đổi ý giảm rõ, nhất là lúc tiêu chí đã mờ từ đầu.
Mình cũng từng nghi ngờ đoạn này. Nghĩ thêm tưởng là kỹ, nhưng nhiều khi chỉ là vòng vòng quanh nỗi sợ bị chọn sai.
Lỗi hay gặp là biến 10 phút thành cuộc họp mở rộng trong đầu. Người ta vừa viết vừa nhảy sang lương, sếp, đồng nghiệp, tương lai 5 năm, rồi trang giấy thành một bãi cát lẫn dấu chân.
Vì thế, 10 phút chỉ nên đủ để giữ nhịp. Nếu sau đó vẫn mù mờ vì thiếu dữ kiện thật - như hợp đồng, giờ làm, người sẽ hướng dẫn bạn - thì dừng lại, đừng ép sổ tay gánh hết phần còn thiếu.
Đừng viết cả cuốn sử dụng lao động của đời mình
Đừng viết cả cuốn sử dụng lao động của đời mình
Khải ngồi trước trang sổ trắng, rồi bắt đầu ghi như thể tổng kết cả sự nghiệp: lương, sếp, đồng nghiệp, bàn ghế, máy lạnh, chỗ gửi xe. Mười dòng sau, cậu dừng bút và thở ra: 'Sao càng viết càng rối vậy trời'.
Đó là lỗi hay gặp nhất. Người ta biến nhật ký thành kho than thở, hoặc tờ khai dài ngoằng, rồi quên mất mình đang cần chọn tiêu chí, không phải kể lại hết mọi bực bội trong 2 năm qua.
Nhiều người còn sa vào mấy thứ vụn vặt. Cốc cà phê có ngon không, ghế ngồi có êm không, email ai trả lời chậm hơn, tất cả bị kéo lên cùng một mức, thành ra cái gì cũng quan trọng như nhau.
Rối hơn nữa là chỉ viết về nỗi sợ. 'Lỡ sai thì sao', 'lỡ tiếc thì sao', 'lỡ bị nhìn thường thì sao' - mấy câu đó nghe rất thật, nhưng chúng chỉ làm trang giấy đặc lại như bùn sau mưa, chẳng soi được cái nào đáng giữ.
Nếu đang mắc kẹt ở đó, dừng lại trước khi viết thêm một trang nữa. Đừng cố kể công ty nào tệ hơn, chỉ cần đừng để sổ biến thành chỗ đổ hết cục nặng trong đầu, rồi gọi đó là đang suy nghĩ.
Việc nào nuôi mình, việc nào chỉ làm mình bận
Việc nào nuôi mình, việc nào chỉ làm mình bận
Hạ Vy ngồi giữa hai dòng chữ: một bên là việc văn phòng gần nhà, một bên là chỗ khác lương cao hơn nhưng cách 17 cây số. Cô lật giấy, rồi thở ra: 'Tiền nào vào túi mình được nhiều hơn, mà tối về còn đứng nổi không?'.
Nhìn kỹ mới thấy khác nhau nằm ở mấy thứ rất đời thường. Một việc trả 18 triệu, trừ xe cộ, ăn trưa, gửi xe còn lại hơn 15; việc kia lên 22 triệu nhưng đi về hết gần 3 tiếng mỗi ngày, tiền về tay không hơn bao nhiêu, người thì rã ra từ tối thứ Hai.
Nhiều người hay tự lừa mình ở chỗ này. Thấy chữ 'lương cao' là mắt sáng lên, quên hỏi giờ tan ca có ổn không, đường đi có phải vòng qua một con kẹt xe hay không, cuối tuần còn đủ sức gặp bạn hay chỉ muốn nằm im.
Vậy nên Hạ Vy viết ra đúng 3 cột: tiền về tay, thời gian đi lại, mức mệt sau 1 tuần. Bên nào làm cô còn muốn ăn tối, xem một tập phim, nói chuyện tử tế sau 8 giờ tối thì bên đó bắt đầu có tiếng nói.
Có những việc nhìn trên giấy rất đẹp, nhưng bước ra khỏi cửa là hết pin. Cũng có việc không làm mình phấn khích, mà chiều nào về đến nhà vẫn còn sức rửa bát, nghe tiếng quạt quay chậm và ngồi yên một chút.
Khi nào cách này không nên dùng một mình
Khi nào cách này không nên dùng một mình
Hải ngồi im rất lâu, ngón tay gõ lên mép bàn rồi dừng lại. Cậu bảo: 'Mình viết mãi mà vẫn chưa dám chốt'.
Đến đoạn đó, nhật ký chỉ nên là cái đèn pin. Nó soi ra điều bạn đang sợ, nhưng không thay được hồ sơ, điều khoản hay một buổi hỏi kỹ người đi trước.
Nếu quyết định dính tới hợp đồng, tiền phạt, sức khỏe, hoặc thứ gì bạn còn thiếu dữ liệu quá nhiều, đừng ép mình chọn ngay trên trang giấy. Có những câu hỏi phải hỏi người có kinh nghiệm hơn: người làm nhân sự, bác sĩ, hoặc người đã đi đúng con đường đó.
Lỗi hay gặp là thấy chữ mình viết ra nghe rất thuyết phục rồi tin luôn. Viết xong mà vẫn mù thông tin, vẫn chưa rõ ngày làm, mức lương thực nhận, hay rủi ro thật sự, thì trang sổ chỉ giúp bạn bình tĩnh hơn một chút.
Cứ để nó làm phần việc của nó: dọn cảm xúc, giữ tiêu chí. Còn phần ký tên, đọc hợp đồng, xin lời khuyên từ người hiểu việc - cái đó phải làm ngoài trang giấy, dưới ánh đèn thật.
Ba dòng cuối để chốt tiêu chí còn lại
Ba dòng cuối để chốt tiêu chí còn lại
Linh gập cuốn sổ lại, ngón tay còn dính mùi mực. Cô viết nốt dòng cuối trước khi đưa mắt nhìn hai lá thư mời làm việc: 'Điều mình không bỏ được là gì?'.
Chỉ cần 3 dòng. Một dòng cho thứ bắt buộc phải có, một dòng cho thứ có thể nhường, một dòng cho thứ làm bạn thấy nhẹ vai ngay khi nghĩ tới.
Nhiều người kẹt ở chỗ viết quá rộng. Họ ghi cả lương, sếp, đồng nghiệp, rồi cả nỗi sợ bị đánh giá, thành ra xong lại càng rối.
Cái dễ sai nhất là chọn tiêu chí nghe hay. Ví dụ 'học được nhiều' hay 'có tương lai' thường mơ hồ lắm, phải đổi thành thứ chạm đất hơn: tiền về tay mỗi tháng, giờ về nhà, hay mức mệt sau một tuần.
Nếu vẫn chưa ra, chỉ giữ 1 tiêu chí không thể bỏ qua trước khi trả lời. Linh nhìn dòng chữ đó thêm lần nữa, rồi cất bút: 'Chỉ một cái thôi, đừng tham'.
Thuần gấp hai tờ giấy lại, không chọn ngay. Anh chỉ khoanh một câu còn sót: 'Nếu mai phải đi làm, mình muốn bước vào kiểu ngày nào?'. Câu đó không giải quyết hết mọi thứ, nhưng nó kéo anh ra khỏi cái vòng 'lương cao hơn thì tốt hơn' đang quay như cái quạt trần trên đầu.
Nếu tối nay bạn cũng đang kẹt giữa hai lựa chọn, thử ngồi xuống 10 phút, một cây bút, một cốc nước nguội. Viết đến khi tay chậm lại, rồi đọc thành tiếng ba dòng cuối. Có khi thứ hiện ra không phải tên công việc, mà là tiếng chính mình nói rất khẽ: 'cái này hợp hơn'.
Câu hỏi thường gặp
Viết nhật ký ra quyết định trước khi đổi việc bao lâu là hợp?
Nếu chỉ có 2 lựa chọn, 10 phút là đủ để ghi ra tiêu chí thật và tránh sa vào kể lể. Nhưng nếu còn thiếu thông tin về lương, giờ làm hay phạm vi việc, nên quay lại sau khi hỏi thêm 1-2 câu.
Nếu lương cao nhưng mình thấy không thích thì ghi gì vào nhật ký?
Hãy ghi số tiền chênh lệch và đổi lại nó lấy gì: thời gian, sức lực hay cơ hội học thêm. Nhiều người mắc lỗi chỉ nhìn mức lương tháng mà quên chi phí đi kèm mỗi ngày.
Nhật ký ra quyết định có dùng được khi chọn việc nội bộ không?
Có, và đôi khi còn hữu ích hơn vì bạn đã biết môi trường, người làm cùng, nhịp việc. Chỉ lưu ý một ngoại lệ: nếu vị trí mới đi kèm đổi sếp hoặc đổi ca làm, tiêu chí cần chạm vào lịch sống hằng ngày chứ không chỉ chức danh.
